30. Uniformiteit

Di sini Jakarta 30

30-1

Toen ik, na ruim 50 jaar, voor het eerst weer voet zette op Indonesische bodem, viel het me op dat alle schoolkinderen hier een uniform dragen. Elke school heeft zijn eigen uniform, dat meestal bestaat uit een shirt voorzien van een opdruk met de naam van de school en een label met vermelding van de voornaam van de leerling. Voor de jongens maken verder een korte broek en sokken in de schoolkleuren, onderdeel uit van het tenue. Meisjes dragen een rok in plaats van een korte broek. Vaak kent een school zelfs twee uniformvarianten, die ieder op daarvoor aangewezen schooldagen gedragen dienen te worden. Het dragen van het schooluniform is geen kwestie van vrijwilligheid. Leerlingen zijn daar reglementair toe verplicht.

Iedereen die dit prachtige land ooit heeft bezocht, zal hebben ervaren dat het dragen van een uniform zich niet beperkt tot schoolkinderen. Integendeel, overheidspersoneel, bankpersoneel, beveiligingspersoneel, bedienend personeel in restaurants, winkels en noem maar op, allemaal dragen ze een uniform. Ook voor hen geldt dat dit een reglementaire bedrijfsverplichting is.

In de loop der tijd ben ik dit fenomeen zo normaal gaan vinden dat ik er nauwelijks meer acht op sloeg. Pas recentelijk, toen op bezoek zijnde familieleden uit Holland mij vroegen waarom dat was, ben ik erover gaan nadenken. Ik probeerde me voor te stellen wat er zou gebeuren als de huidige generatie schoolkinderen in Holland, de verplichting kreeg om een schooluniform te dragen. Ik moet me sterk vergissen of daar zou een heleboel heibel over ontstaan. Met uitzondering van het dragen van een uniformtenue tijdens sportwedstrijden – en dit nog slechts ter onderscheiding van vriend en vijand – zie ik onze jongens en meiden niet snel afstand nemen van hun zorgvuldig geselecteerde privé collectie (merk)kleding. De kleding die gedragen wordt, heeft namelijk niet alleen de functie van lichaamsbedekking, maar is vaak ook een manier om de eigen unieke individualiteit tot uiting te brengen. Zonder twijfel zou een poging om een einde te maken aan deze vrijheid van kledingkeuze, worden gezien als een onrechtmatige en volstrekt onacceptabele inperking van hun individuele vrijheid. Wat mij betreft hebben ze daar best wel gelijk in. Zelf heb ik het verplicht dragen van een uniform ook nooit als bijzonder prettig ervaren, en, tenzij het functioneel is, zoals bijvoorbeeld bij de politie, het leger en verplegend personeel in een ziekenhuis, zie ik er ook het nut niet zo van in.

Hier in Indonesia blijkt men over het algemeen echter enorm positief over het dragen van een uniform. Om mijn nieuwsgierigheid naar de beleving van mijn Indonesische familie en vrienden ten aanzien van dit fenomeen te bevredigen, besloot ik navraag te doen.

De meeste schoolkinderen blijken er geen enkel probleem mee te hebben om een uniform te dragen. Sterker nog, ze zijn er blij mee! Niet alleen omdat ze zich ’s ochtends niet het hoofd hoeven te breken over de vraag: ‘wat zal ik aantrekken’, maar vooral omdat ze door het dragen van het uniform, zichtbaar deel uitmaken van een groter geheel. Ze vormen daardoor integraal onderdeel van een groep, en dat ervaren ze als een prettig en vooral veilig gevoel. Behoefte aan individualiteit of het recht op vrijheid van keuze hebben ze eigenlijk niet.

De ouders van de kinderen zijn er ook goed over te spreken, en sluiten zich aan bij de door de kinderen genoemde voordelen. Daarnaast is het mooi meegenomen dat er minder vaak kleding voor de kinderen hoeft te worden gekocht en er dus minder vaak een aanslag hoeft te worden gedaan op het maandelijkse gezinsbudget. Vergeet vooral niet dat zoiets als kinderbijslag hier niet bestaat. Ook voor het dragen van een bedrijfsuniform geldt dat men er voornamelijk de praktische voordelen van ziet.

30-2

Het groepsgevoel is hier van nature vele malen sterker dan in Holland, waar individualisme de boventoon voert. Zichtbaar onderdeel willen uitmaken van een groep zit er hier helemaal ingebakken. Dat blijkt bijvoorbeeld tijdens het jaarlijkse uitje van de familie van mijn vrouw. Om de familieband in stand te houden en zo mogelijk te versterken, wordt er naast de gebruikelijke arisans (bijeenkomsten van vrienden of verwanten waarbij geldelijke inleg wordt verloot), ook elk jaar een kumpulan (familieweekend) georganiseerd. Normaal gesproken vindt dit plaats in een hotel of bungalowpark, waar zich – in ons geval – zo’n vijftig familieleden verzamelen, en er per leeftijdscategorie diverse activiteiten worden ontplooid. Voor de kinderen een tafeltennistoenooitje en een zwemwedstrijd, voor jong volwassenen een hindernisbaan, en voor de overige aanwezigen is er bijvoorbeeld een vraag- en antwoordspel. Uiteraard zijn aan al deze activiteiten kleine prijsjes verbonden ter motivatie. Om ook hierbij het groepsgevoel te versterken, dragen alle deelnemers gedurende het weekend uniforme shirts. Meestal in een opvallende kleur en nadrukkelijk voorzien van een opdruk met de familienaam. Samen zijn we sterk, nietwaar?

Glenn Abels